SGK Ngữ Văn 7 - Rút gọn câu

RÚT GỌN CÂU
- THẾ NÀO LÀ RÚT GỌN CÂU ?
Cấu tạo của hai câu sau có gì khác nhau ? a) Học ăn, học nói, học gói, học mở.
(Tục ngữ)
Lành nghề: thạo, giỏi nghề ; chớ nề: không ngại (nề: quàn ngại).
Sóng cả : sóng lớn (cả : lớn), chỉ sự khó khăn ; ngã : ở đây là nản lòng, buông xuôi.
Chết trong: chết trong danh dự; sống đục : sống hèn hạ, nhục nhã.
Chúng ta học ăn, học nói, học gói, học mở.
Tìm những từ ngữ có thê’ làm chủ ngữ trong câu (a).
Theo em, vì sao chủ ngữ trong câu (a) được lược bỏ ?
Trong những câu in đậm dưới đây, thành phần nào của câu được lược bỏ ? Vì sao ?
Hai ba người đuổi theo nó. Rồi ba bốn người, sáu bẩy người.
(Nguyễn Công Hoan)
- Bao giờ cậu đi Hà Nội ?
- Ngày mai.
Ghi nhớ
Khỉ nói hoặc viết, có thê lược bỏ một sô'thành phần của câu, tạo thành câu rút gọn. Việc lược bỏ một số thành phần câu thường nhằm những mục đích như sau :
Lằm cho câu gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước ;
Ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người (lược bỏ chủ ngữ).
- CÁCH DÙNG CÂU RÚT GỌN
Những câu in đậm dưới đây thiếu thành phần nào ? Có nên rút gọn câu như vậy không ? Vì sao ? ,
Sáng chủ nhật, trường em tổ chức cắm trại. Sân trường thật đông vui. Chạy loăng quăng. Nhảy dây. Chơi kéo co.
Cần thêm những từ ngữ nào vào câu rút gọn (in đậm) dưới đây để thể hiện thái độ lễ phép ?
Mẹ ơi, hôm nay con được một điểm 10.
Con ngoan quá ! Bài nào được điểm 10 thè'?
Bài kiểm tra toán.
Từ hai bài tập trên, hãy cho biết: Khi rút gọn câu, cần chú ý những điều gì ?
Ghi nhớ
Khi rút gọn câu, cần chú ý:
Không làm cho người nghe, người đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói ;
Không biến câu nói thành một câu cộc lốc, khiếm nhã.
- LUYỆN TẬP
Trong các tục ngữ sau, câu nào là câu rút gọn ? Những thành phần nào của câu được rút gọn ? Rút gọn câu như vậy đê’ làm gì ?
Người ta là hoa đất.
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng.
Tấc đất tấc vàng.
Hãy tìm câu rút gọn trong các ví dụ dưới đây. Khôi phục những thành phần câu được rút gọn. Cho biết vì sao trong thơ, ca dao thường có nhiều câu rút gọn như vậy.
a)	Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác đác bên sông, chợ mây nhà.
Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.
Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng, ta với ta.
(Bà Huyện Thanh Quan)
Đần rằng quan tướng có danh,
Cưỡi ngựa một mình, chẳng phải vịn ai.
Ban khen rằng : "Ấy mới tài",
Ban cho cái áo với hai đồng tiền.
Đánh giặc thì chạy trước tiên,
Xông vào trận tiền cởi khô'giặc ra (!)
Giặc sợ, giặc chạy về nhà,
Trở về gọi mẹ mổ gà khao quân !
(Ca dao)
Vì sao cậu bé và người khách trong câu chuyện dưới đây hiểu lầm nhau ? Qua câu chuyện này, em rút ra được bài học gì về cách nói năng ?
MẤT RỒI
Một người có việc đi xa, dặn con :
Ở nhà có ai hỏi thì bảo bố cháu đi vắng nhé !
Sợ con mải chơi quên mất, ông ta viết mấy câu vào giấy, đưa cho con, bảo :
Có ai hỏi thì cứ đưa cái giấy này.
Đứa con cầm giấy bỏ vào túi áo. cả ngày chẳng thấy ai hổi. Tôi đến, nó thắp đèn, lấy giây ra xem, chẳng may để giấy cháy mất.
Hôm sau có người khách lại chơi, hỏi:
Bô" cháu có nhà không ?
Thằng bé ngẩn ngơ hồi lâu, sực nhớ ra, sờ vào túi không thây giấy, liền nói:
Mất rồi.
Ông khách sửng sô't:
Mất bao giờ ?
Thưa... tốì hôm qua.
Sao mà mất nhanh thế ?
Cháy ạ.
(Truyện cười dân gian Việt Nam)
Đọc truyện cười sau đây. Cho biết chi tiết nào trong truyện có tác dụng gây cười và phê phán.
THAM ĂN
Có anh chàng phàm ăn tục uống, hễ ngồi vào mâm là chỉ gắp lấy gắp để, chang ngẩng mặt nhìn ai, cũng chang muôn chuyện trò gì. Một lần đi ăn cỗ ở nhà nọ, có ông khách thây anh ta ăn uống lỗ mãng quá, bèn lân la gợi chuyện. Ông khách hỏi:
Chẳng hay ông người ở đâu ta ?
Anh chàng đáp :
Đây.
Rồi cắm cúi ăn.
Thế ông được mấy cô, mây cậu rồi ?
Mỗi.
Nói xong, lại gắp lia gắp lịa.
Ông khách hỏi tiếp :
Các cụ thân sinh ông chắc còn cả chứ ?
Anh chàng vẫn không ngẩng đầu lên, bảo :
Tiệt!
(Truyện cười dân gian Việt Nam)