SGK Ngữ Văn 8 - Chiếc lá cuối cùng (trích)

  • Chiếc lá cuối cùng (trích) trang 1
  • Chiếc lá cuối cùng (trích) trang 2
  • Chiếc lá cuối cùng (trích) trang 3
  • Chiếc lá cuối cùng (trích) trang 4
  • Chiếc lá cuối cùng (trích) trang 5
BÀI 8
Kết quả cần đạt
Hiểu rõ Chiếc lá cuối cùng hấp dẫn ở nghệ thuật kể chuyện độc đáo và lòng thương yêu những người nghèo khổ.
Tìm hiểu và lập được bảng kê các danh từ chỉ quan hệ ruột thịt, thẫn thích được dùng ở địa phương.
Biết cách tìm, lựa chọn và sắp xếp các ý trong một bài văn tựsựkếíhợp với miêu tả và biểu cảm.
VĂN BẢN
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
(Trích)
(Xiu và Giôn-xi là hai nữ hoạ sĩ nghèo, còn trẻ, sông trong một căn hộ thuê ỏ gần công viên Oa-sinh-tơn. Cụ Bơ-men cũng là một hoạ sĩ nghèo thuê phòng ỏ tầng dưới. Bốn chục năm nay cụ mơ ước vẽ một kiệt tác nhưng chưa thực hiện được ; cụ thường ngồi làm mẫu vẽ cho các hoạ sĩ để kiếm tiền. Lúc ấy là vào mùa đông. Giôn-xi bị bệnh sưng phổi. Bệnh tật và nghèo túng khiến cô tuyệt vọng không muốn sống nữa. Cô đếm từng chiếc lá còn lại trên cây thường xuân bám vào bức tường gạch đô'i diện với cửa sổ, chờ khi nào chiếc lá cuổì cùng rụng nốt thì cô cũng buông xuôi, lìa đời...)
Khi hai người lên trên gác thì Giôn-xi đang ngủ. Xiu kéo tấm mành mành xuống che kín cửa sổ và ra hiệu cho cụ Bơ-men sang buồng bên cạnh. Sang đến nơi, họ sợ sệt ngó ra ngoài cửa sổ, nhìn cây thường xuân^\ Rồi họ nhìn nhau một lát, chẳng nói năng gì. Một cơn mưa lạnh lẽo, dai dẳng vẫn đang rơi, lẫn cùng với tuyết. Cụ Bơ-men mặc chiếc sơ mi cũ màu xanh, ngồi đóng vai một tay thợ mỏ già trên cái ấm đun nước lật úp giả làm tảng đá(2\
Sáng hôm sau, Xiu tỉnh dậy sau khi chợp mắt được một tiếng đồng hồ thì thấy Giôn-xi đang mở to cặp mắt thẫn thờ nhìn tâm mành mành màu xanh đã kéo xuống.
"Kéo nó lên, em muốn nhìn", cô thều thào ra lệnh.
Xiu làm theo một cách chán nản.
Nhưng, ô kìa ! Sau trận mưa vùi dập và những cơn gió phũ phàng kéo dài suốt cả một đêm, tưởng chừng như không bao giờ dứt, vẫn còn một chiếc lá thường xuân bám trên bức tường gạch. Đó là chiếc lá cuối cùng trên cây. ơ gần cuống lá còn giữ màu xanh sẫm, nhưng với rìa lá hình răng cưa đã nhuốm màu vàng úa, chiếc lá vẫn dũng cảm treo bám vào cành cách mặt đất chừng hai mươi bộ(3\
"Đó là chiếc lá cuối cùng", Giôn-xi nói, "Em cứ tưởng là nhất định trong đêm vừa qua nó đã rụng. Em nghe thấy gió thổi. Hôm nay nó sẽ rụng thôi và cùng lúc đó thì em sẽ chết".
"Em thân yêu, thân yêu !", Xiu nói, cúi khuôn mặt hốc hác xuống gần gối, "Em hãy nghĩ đến chị, nếu em không còn muôn nghĩ đến mình nữa. Chị sẽ làm gì đây ?".
Nhưng Giôn-xi không trả lời. Cái cô đơn nhất trong khắp thế gian là một tâm hồn đang chuẩn bị sẵn sàng cho chuyến đi xa xôi bí ẩn của mình(4\ Khi những dây ràng buộc cô với tình bạn và với thế gian cứ lơi lỏng dần từng sợi một, ý nghi kì quặc ây hình như càng choán lấy tâm trí cô mạnh mẽ hơn.
Ngày hôm đó trôi qua và ngay cả trong ánh hoàng hôiL5\ họ vẫn có thể trông thắy chiếc lá thường xuân đơn độc níu vào cái cuống của nó trên tường. Thế rồi, cùng với màn đêm buông xuống, gió bấc lại ào ào, trong khi mưa vẫn dập mạnh vào cửa sổ và rơi lộp độp xuống đất từ mái hiên thẵp kiểu Hà Lan.
Khi trời vừa hửng sáng thì Giôn-xi, con người tàn nhẫn, lại ra lệnh kéo mành lên.
Chiếc lá thường xuân vẫn còn đó.
Giôn-xi nằm nhìn chiếc lá hồi lâu. Rồi cô gọi Xiu đang quấy món cháo gà trên lò hơi đốt.
"Em thật là một con bé hư, chị Xiu thân yêu ơi", Giôn-xi nói, "Có một cái gì đây đã làm cho chiếc lá cuối cùng vẫn còn đó đê’ cho em thấy rằng mình đã tệ như thế nào. Muốn chết là một tội. Giờ thì chị có thể cho em xin tí cháo và chút sữa pha ít rượu vang đỏ và - khoan - đưa cho em chiếc gương tay trước đã, rồi xếp mấy chiếc gốì lại quanh em, để em ngồi dậy xem chị nail nướng".
Một tiếng đồng hồ sau, cô nói: "Chị Xiu thân yêu ơi, một ngày nào đó em hi vọng sẽ được vẽ vịnh Na-plơ"(6\
Buổi chiều, bác sĩ tới và khi ông ra về, Xiu kiếm cớ ra ngoài hành lang.
"Được năm phần mười rồi", bác sĩ nói và cầm lấy bàn tay mảnh dẻ run rẩy của Xiu, "Chăm sóc chu đáo thì chị sẽ thắng. Và bây giờ tôi phải xuống dưới nhà thăm một bệnh nhân khác, tên là Bơ-men, hình như là một nghệ sĩ thì phải. Cũng lại chứng sưng phổi. Ông cụ là một người già yếu, bệnh tình nguy kịch. Chẳng còn hi vọng gì, nhưng hôm nay ông cụ sẽ vào nằm bệnh viện để được chặm sóc chu đáo hơn".
Hôm sau, bác sĩ bảo Xiu : "Cô ấy khỏi nguy hiểm17* rồi, chị đã thắng. Giờ chỉ còn việc bồi dưỡng và chăm nom - thế thôi".
Và buổi chiều hôm đó, Xiu tới bên giường Giôn-xi nằm, thây Giôn-xi đang vui vẻ đan một chiếc khăn choàng len màu xanh thẫm rât vô dụng, chị ôm lấy cả người Giôn-xi lẫn những chiếc gối.
"Chị có chuyện này muôn nói với em, con chuột bạch của chị", cô nói, "Cụ Bơ-men đã chết vì sưng phổi hôm nay ở bệnh viện rồi. Cụ ốm chỉ có hai ngày. Buổi sáng ngày thứ nhát, bác gác cổng thây, cụ ốm nặng trong căn phòng của cụ ở tầng dưới. Giày và áo quần của cụ ướt sũng và lạnh buốt. Chẳng ai hình dung nổi cụ đã ở đâu trong một đêm khủng khiếp như thế. Nhưng rồi người ta tìm thây một chiếc đèn bão vẫn còn thắp sáng và một chiếc thang đã bị lôi ra khỏi chỗ để của nó, và vài chiếc bút lông rơi vung vãi, và một bảng pha màu có màu xanh và màu vàng trộn lẫn với nhau, và - em thân yêu ơi, em hãy nhìn ra ngoài cửa sổ, nhìn chiếc lá thường xuân cuối cùng ở trên tường. Em có lấy làm lạ tại sao chẳng bao giờ nó rung rinh hoặc lay động khi gió thổi không ? Ô, em thân yêu, dó chính là kiệt tác® của cụ Bơ-men, - cụ vẽ nó ở đẩy vào cái đêm mà chiếc lá cuối cùng đã rụng".
(O Hen-ri(*\ Chiếc lá cuối cùng, theo bàn dịch của Ngô Vĩnh Viễn,
trong tập truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng,
NXB Văn học, Hà Nội. 1983)
Chú thích
(★) o Hen-ri (1862 - 1910) là nhà văn Mĩ chuyên viết truyện ngắn. Nhiều truyện của ông dã đê’ lại cho bạn đọc những ấn tượng sâu sắc như Căn gác xép, Tên cảnh sát và gã lang thang, Quà tặng của cấc đạo sĩ,... Các ưuyện của o Hen-ri thường nhẹ nhàng nhưng toát lên tinh thần nhân đạo cao cả, tình thương yêu người nghèo khổ, rất cảm động. Đoạn trích này là phần cuối truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng.
Thường xuân : xem chú thích 4, tr. 67.
Cụ ngồi làm mẫu để cho Xiu vẽ.
Bộ : đơn vị đo chiều dài hay dùng ở Anh và Mĩ, bằng 0,3048m.
Chuyên đi xa xôi bí ẩn : ý nói là chết.
Ánh hoàng hôn : ánh sáng lúc mặt ười lặn.
Vịnh Na-plơ: vịnh đẹp nổi tiếng ở bờ biển I-ta-li-a.
Khỏi nguy hiểm : ý nói là không còn lo chết nữa.
Kiệt tác: tác phẩm nghệ thuật hết sức đặc sắc.
ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
Những chi tiết nào trong văn bản nói lên tầm lòng thương yêu và hành động cao cả của cụ Bơ-men đối với Giôn-xi ? Tại sao nhà văn bỏ qua không kê’ sự việc cụ đã vẽ chiếc lá trên tường trong đêm mưa tuyết ? Vì sao có thể nói chiếc lá cụ vẽ là một kiệt tác ?
Tìm bằng chứng để khẳng định Xiu không hề được cụ Bơ-men cho biết ý định vẽ một chiếc lá thay cho chiếc lá cuối cùng rụng xuốhg. Nếu Xiu được biết thì truyện có kém hấp dẫn không ? Vì sao ?
Thử hình dung tâm trạng căng thẳng của Giôn-xi, của Xiu và của bạn đọc khi hai lần Giôn-xi ra lệnh kéo mành lên. Nguyên nhân sâu xa nào quyết định tâm trạng hồi sinh của Giôn-xi ? Tại sao nhà văn kết thúc truyện bằng lời kê’ của Xiu mà không đê’ Giôn-xi phản ứng gì thêm ?
Chứng minh truyện Chiếc lá cuối cùng của o Hen-ri, qua trích đoạn này, được kết thúc trên cơ sở hai sự kiện bất ngờ đốì lập nhau tạo nên hiện tượng đảo ngược tình huống hai lần, gây hứng thú cho bạn đọc.
Ghi nhớ
Mây trang kết thúc truyện Chiếc lá cuối cùng trên đây của o Hen-ri đủ chứng tỏ truyện được xây dựng theo kiểu có nhiều tình tiết hâ'p dẫn, sắp xếp chặt chẽ khéo léo, kết cấu đảo ngược tình huôhg hai lần, gây hứng thú và làm cho chúng ta rung cảm trước tình yêu thương cao cả giữa những con người nghèo khổ.