SGK Ngữ Văn 6 - Lòng yêu nước
BÀI 27 Kết quả cần đạt Hiểu được tư tưởng cơ bản của bài văn Lòng yêu nước: Lòng yêu nước bắt nguồn từ lòng yêu những gì gần gũi, thân thuộc của quê hương. Cam nhận được vẻ đẹp và sự phong phú của hình ảnh các loài chim ở làng quê trong bài Lao xao; thâỳ được nghệ thuật quan sát, miêu tả sinh động của tác giả. củng cố và nâng cao kịêh thức về các kiểu câu trần thuật đơn đã học ỏ bậc Tiểu học. Thây được lỉu điểm và nhược điểm của bài tập làm vãn sô'6. VĂN BẢN LÒNG YÊU NƯỚC Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường nhất: yêu cái cây trồng ở trước nhà, yêu cái phô' nhỏ đố ra bờ sông, yêu vị thơm chua mát của trái lê mùa thu hay mùa cỏ thảo nguyên có hơi rượu mạnh. Chiến tranh khiến cho mỗi công dân Xô viết!1) nhận ra vẻ thanh tú(2) của chôn quê hương. Người vùng Bắc nghĩ đến cánh rừng bên dòng sông Vi-na hay miền Xu-cô-nô, thân cây mọc là là mặt nước, nghĩ đến những đêm tháng sáu sáng hồng(3) và tiếng "cô nàng" gọi đùa người yêu. Người xứ U-crai-na(4) nhớ bóng thuỳ dương tư lự bên đường, cái bằng lặng của trưa hè vàng ánh, vào lúc ấy, đời sống thây đầy đủ và phong phú thay, vào lúc ây, thời gian dường như không trôi đi nữa. Chỉ có tiếng on'g bay khẽ xua động cái yên lặng trọng thể. Người xứ Gru-di-a(5) ca tụng khí trời của núi cao, những tảng đá sáng rực và nỗi vui bất chợt của một dòng suối óng ánh bạc, vị mát của nước đóng thành băng, rượu vang cay sẽ tu trong bọc đựng rượu bằng da dê, những lời thân ái giản dị và những tiếng cuối cùng của câu chào tạm biệt vọng lại. Người ở thành Lê-nin-grát(6) bị sương mù quê hương ám ảnh, nhớ dòng sông Nê-va rộng và đường bệ như nước Nga đường bệ, nhớ những tượng bằng đồng tạc những con chiến mã'7^ lồng lên, và lá hoa rực rỡ của công viên mùa hè, nhớ phố phường mà mỗi căn nhà là một trang lịch sử. Người Mát-xcơ-va nhớ như thây lại những phô' cũ chạy ngoằn ngoèo lan man như một hoài niệm(8\ để rồi đổ ra những đại lộ của thành phố mới. Xa nữa là điện Krem-li(9), những tháp cổ ngày xưa(10), dâu hiệu vinh quang của đâ't nước Nga và những ánh sao đỏ^11) của ngày mai. Dòng suối đổ vào sông, sông đô’ vào dải trường giang Vôn-ga(12\ con sông Vôn-ga đi ra bê’. Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ quốc. Có thê’ nào quan niệm được sức mãnh liệt của tình yêu mà không đem nó vào lửa đạn gay go thử thách. Người ta giờ đây đã hiểu lòng yêu của mình lớn đến dường nào, yêu người thân, yêu Tổ quốc, yêu nước Nga, yêu Liên bang Xô viết. Điều đó ta đã hiểu, khi kẻ thù giơ tay khả động đến Tô’ quốc chúng ta. Ai là kẻ chẳng cảm thấy, mùa thu qua(14), điều giản dị này : "Mất nước Nga thì ta còn sống làm gì nữa". 26 - 6 - 1942 (I. Ê-ren-bua^*-, Thời gian ủng hộ chúng ta, tập tuỳ bút, Thép Mới dịch, NXB Văn nghệ, 1954) Chú thích (★) I-li-a Ê-ren-bua (1891-1967) là nhà văn nổi tiếng của Liên Xô (trước đây). Ồng còn là một nhà báo lỗi lạc. Bài Lòng yêu nước được trích từ bài báo Thử lửa của I. Ê-ren-bua viết vào cuối tháng 6 năm 1942, thời kì khó khăn nhất trong cuộc chiến tranh vệ quốc của nhân dân Liên Xô chông phát xít Đức xâm lược (1941-1945). Công dân Xô viết: công dân Liên Xô (Liên Xô là cách gọi tắt của Liên bang cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết - Nhà nước liên bang gồm nhiều nước theo chính thê’ Cộng hoà Xô viết, được thành lập năm 1922 sau Cách mạng tháng Mười Nga 1917). Thanh tú : vẻ đẹp tao nhã, thanh thoát. Đêm tháng sáu sáng hồng : vùng phía bắc nước Nga do ở vĩ độ gần Bắc cực nên vào tháng sáu đêm rất ngắn, khoảng thời gian từ lúc mặt trời lặn đến khi mặt trời mọc chỉ vài giờ, ánh mặt trời không tắt hẳn, đê’ lại ánh sáng yếu ớt, người ta gọi đó là những đêm trắng. U-crai-na : một nước cộng hoà thuộc Liên Xô. Nay là nước Cộng hoà U-crai-na. Gru-di-a : một nước cộng hoà ở phía tây nam Liên Xô. Nay là nước cộng hoà Gru-di-a. Lê-nin-grát: tên gọi dưới thời Xô viết thành phố Xanh Pê-téc-bua - thủ đô của nước Nga trước Cách mạng tháng Mười. Nay lấy lại tên cũ. Chiên mã: ngựa dùng trong chiến trận. Hoài niệm : tưởng nhớ về những gì đã qua từ lâu (hoài : nhớ ; niệm : nghĩ, nhớ). Điện Krem-lỉ : quần tlrể kiến trúc cung điện có tường thành bao quanh ở trung tâm Mát-xcơ-va, được xây dựng từ nhiều thế kỉ trước dưới thời Nga hoàng. Sau Cách mạng tháng Mười Nga, trụ sở các cơ quan trung ương của Liên Xô đứợc đặt ở đây. Những tháp cổ ngày xưa : ở Krem-li có những tháp cô’ được xây dựng từ thế kỉ XIV. Những ánh sao đỏ : sau Cách mạng tháng Mười Nga, trên đỉnh những tháp và vòm nhà cao ở Krem-li đều có gắn ngôi sao đỏ, biểu trưng cho cách mạng. Vôn-ga : con sông lớn và dài, có vị trí quan trọng ở vùng lãnh thô’ thuộc châu Âu của nước Nga, chảy theo hướng bắc-nam, được hợp thành từ nhiều nhánh sông và đô’ ra biển Ca-xpi. Khả ố\ xâu xa, đáng ghét (khả : đáng, ố\ ghét). Mùa thu qua : tức mùa thu năm 1941, khi phát xít Đức mới tấn công Liên Xô, quân đội Xô viết gặp rất nhiều khó khăn phải rút lui về phía đông. ĐỌC - Hiểu VĂN BẢN Nêu đại ý của bài văn. Đọc đoạn văn từ đầu đến lòng yêu TỔ quốc và hãy cho biết: Câu mở đầu và câu kết đoạn. Tìm hiểu trình tự lập luận trong đoạn văn. Nhớ đến quê hương, người dân Xô viết ở mỗi vùng đều nhớ đến vẻ đẹp tiêu biểu của quê hương mình. Đó là những vẻ đẹp nào ? Nhận xét về cách chọn lọc và miêu tả những vẻ đẹp đó. Bài văn nêu lên một chân lí phô biến và sâu sắc về lòng yêu nước. Em hãy tìm trong bài câu văn thâu tóm chân lí ấy, ghi lại và học thuộc. Ghi nhớ Bài vần thể hiện tinh thần yêu nước tha thiết sâu sắc của tác giả và những người dân Xô viết trong hoàn cảnh thử thách gay gắt của cuộc chỉêh tranh vệ quốc. Đồng thời bài văn đã nói lên một chân lí: "Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường nhất (...). Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu TỔ quốc". LUYỆN TẬP Nếu cần nói đến vẻ đẹp tiêu biểu về quê hương mình (hoặc địa phương em đang ở) thì em sẽ nói những 'gì ? ĐỌC THÊM Việt Nam đất nước ta ơi Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn Cánh cò bay lả rập rờn Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều Quê hương biết mấy thân yêu Bao nhiêu đời đã chịu nhiều thương đau Mặt người vâỉ vả in sâu Gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn Đâỉnệhèo nuôi những anh hùng Chìm trong máu lửa lại vùng đứngtiên Đạp quân thù xuống đất đen Súng gươm bỏ xuổhg lại hiền như xưa. (Nguyễn Đình Thi, Bài thơ Hắc Hải, in nong Tuyển tập Nguyễn Đình Hú, tập III, NXB Văn học, Hà Nội, 1997)