Giải Lí 7: Bài 3. Ứng dụng định luật truyền thẳng của ánh sáng

Bài 3. ỨNG DỤNG ĐỊNH LUẬT TRUYEN thang của
ÁNH SÁNG
A. KIẾN THỨC CẦN NAM vững
Bóng tô"i và bóng nửa tối
Bóng tối là gì?
Đặt một nguồn sáng nhỏ s trước một màn chắn (có thế là bức tường chẳng hạn), trong khoảng từ nguồn sáng đến màn chắn đặt một vật cản ánh sáng (ví dụ như tấm bìa cứng).
Quan sát trên màn chắn ta thấy có một phần không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng chiếu tới, phần đó gọi là bóng tối (Hình 3).
Bóng nửa tôi là gì?
Nếu nguồn sáng là rộng như
ngọn lửa chẳng hạn, quan sát trên màn chắn ta thấy ngoài bóng tối • còn có một phần không tôi hoàn toàn, phần này chỉ nhận được ánh sáng từ một phần của nguồn sáng chiếu tới gọi là bóng nửa tối (Hình 3a).
Hiện tượng nhật thực và nguyệt thực
Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời, Mặt Trăng quay quanh Trái
Đất.
Nliật thực: Khi Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất cùng nằm trên đường thẳng, Mặt Trăng ở giữa Mặt Trời và Trái Đất thì trên Trái Đất xuất hiện bóng tối và bóng nửa tối.
+ Đứng ở chỗ bóng tôi ta không nhìn thấy Mặt Trời, ta gọi là có
nhật thực toàn phần.
+ Đứng ở chỗ bóng nửa tối ta nhìn thấy một phần Mặt Trời, ta gọi là có nhật thực một phần.
Nguyệt thực: Mặt Trời chiếu sáng Mặt Trăng. Đứng trên Trái Đất về ban đêm ta nhìn thấy ánh sáng phản chiếu từ Mặt Trăng. Khi Mặt Trăng bị Trái Đất che, nó không được Mặt Trời chiếu sáng nữa, lúc đó ta không nhìn thấy Mặt Trăng, ta nói là có nguyệt thực.
B. HƯỚNG DẪN TRẲ LÒÌ CẢU IIỞI
Cl. Hãy chỉ ra trên màn chấn vùng sáng, vùng tôi. Giài thích vì sao các vùng đó lại tối hoặc sáng?
Hướng dấn
Trên màn chắn vùng màu trắng là vùng sáng. Vùng này sáng vì nó nhận được ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.
Trên màn chắn vùng màu đen là vùng tôi. Vùng này tối vì nó không nhận đưực ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.
C2. Hãy chỉ ra trên màn chắn vùng nào là bóng tôi, vùng nào được chiêu sáng đầy đủ. Nhận xét độ sáng của vùng còn lại so với hai vùng trên và giai thích vì sao có sự khác nhau đó?
Hướng dẫn
Trôn màn chắn bóng tối là vùng số 1. Vùng này không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.
Trên màn chắn vùng đưực chiếu sáng đầy đủ là vùng số 3. Vùng này sáng vì nó nhận được đầy đú ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.
Vùng số 2 sáng hơn vùng số 1, nhưng lại tối hơn vùng số 3. Vùng số 2 gọi là vùng nửa tôi, vì vùng này chỉ nhận được một phần ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.
Nhận xét: Trên màn chắn đặt phía sau vật cản có vùng chỉ nhận được ánh sáng từ một phần của nguồn sáng tới gọi là bóng nứa tối.
C3. Giải thích vì sao đứng ở nơi có nhật thực toàn phần ta lại không nhìn thấy Mặt Trời và thấy trời tối lại?
Hướng dẫn
Nơi có nhật thực toàn phần nằm trong vùng bóng tối của Mặt Trăng, bị Mặt Trăng che khuất không cho ánh sáng Mặt Trời chiếu đến. Vì thế đứng ở nơi có nhật thực toàn phần không nhìn thấy Mặt Trời va thây trời tôi lại.
C4. Hãy chí ra, trên hình 3.4, Mặt Trăng ở vị trí nào thì người đứng ở điểm A trên Trái Đất thây trăng sáng, thây có nguyệt thực?
Hướng dun
Người đứng ỏ’ vị trí A trên mặt đâ't thây:
Có nguyệt thực khi Mặt Trăng ở vị trí (1)
Trăng sáng khi Mặt Trăng ở vị trí (2), (3).
C5. Làm lại thí nghiệm ở hình 3.2. Di chuyến miếng bìa từ từ lại gần màn chắn. Quan sát bóng tối và bóng nửa tôi trên màn, xem chúng thay đổi như thê nào?
Hướng dãn
Sẽ thấy bóng tối và bóng nửa tối thu hẹp dần.
Khi miếng bìa lại gần màn chắn hơn thì bóng tối và bóng nửa tô'i đều thu hẹp lại hơn.
Khi miếng bìa gần sát màn chắn thì hầu như không còn bóng nửa tối, chỉ còn bóng tối rõ nét.
C6. Ban đêm, dùng một quyển vở che kín bóng đèn dây tóc đang sáng, trên bàn sẽ tối, có khi không thề’ đọc sách được. Nhưng nếu dùng quyển vở che đèn ống thì ta vẫn đọc sách được. Giải thích vì sao lại có sự khác nhau đó?
Hướng dẫn
Vì bóng đèn dây tóc là nguồn sáng hẹp (nhỏ) —> khi lấy tập vở che thì ánh sáng từ nguồn sáng có thế không truyền tới trang sách, trang sách bị bóng tối -> không đọc được.
Vì bóng đèn ống là nguồn sáng rộng (lớn) -» khi lấy tập che -» trên trang sách có thể nhận đưực một phần ánh sáng của đèn ống -> có bóng nửa tối -> có thế đọc được.
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI
Bl. Đứng trên mặt đất, trường hợp nào dưới đây ta thấy có nhật
thực?
Ban đêm, khi Mặt Trời bị nửa kia của Trái Đất che khuất nên ánh sáng mặt trời không đến được nơi ta đứng.
Ban ngày, khi Mặt Trăng che khuất Mặt Trời, không cho ánh sáng mặt trời chiếu xuống mặt đất nơi ta đứng.
c. Ban ngày, khi Trái Đất che khuất Mặt Trăng.
D. Ban đêm, khi Trái Đất che khuất Mặt Trăng.
Hướng dẫn
Cliọn câu B: Ban ngày, khi Mặt Trăng che khuất Mặt Trời, không cho ánh sáng mặt trời chiếu xuống mặt đất nơi ta đứng.
B2. Đứng trên mặt đất, trường hợp nào dưới đây ta thấy có nguyệt thực?
Ban đêm, khi nơi ta đứng không nhận được ánh sáng mặt trời.
Ban đêm, khi Mặt Trăng không nhận được ánh sáng mặt trời vì bị Trái đất che khuất.
c. Khi Mặt Trời che khuất Mặt Trăng, không cho ánh sáng từ Mặt Trăng tới Trái Đất.
D. Khi Mặt trời che khuất Mặt Trăng vào ban ngày.
Hướng dẫn
Chọn câu B. Ban đêm, khi Mặt Trăng không nhận được ánh sáng mặt trời vì bị Trái đất che khuất.
B3. Vì sao nguyệt thực thường xảy ra vào đêm rằm Âm lịch?
Hướng dẫn
Vì đêm rằm, Mặt Trời, Mặt Trăng, Trái Đất mới có khả năng nằm trên cùng một đường thẳng, Trái Đất mới có thế’ chặn ánh sáng Mặt Trời không cho chiếu sáng đến Mặt Trăng.
B4. Vào một ngày trời nắng, cùng một lúc ta quan sát thấy một cái cọc cao lm để thẳng đứng có một cái bóng trên đất dài 0,8m và một cái cột đèn có bóng dài 5m. Hãy dùng hình vẽ theo tỉ lệ lcm ứng với lm đế xác định chiều cao của cột đèn. Biết rằng các tia sáng mặt trời đều song song.
Hướng dẫn
Vẽ hình theo đúng tỉ lệ xích quy định lcm ứng với lm. Sau đó dùng thước đo chiều cao cột đèn. Chú ý ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống là chùm sáng song song, cái cọc và cột đèn đều vuông góc với mặt đất.