Giải Lịch Sử 12 Bài 12: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1925
PHẦN II LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 2000 CHƯƠNG I VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1930 BÀI 12 PHONG TRÀO DÂN TỘC DÂN CHỦ ở VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1925 KIẾN THỨC Cơ BẢN Những chuyến biến mới về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội ở Việt Nam sau Chiến tranh thế giới thứ nhâ't Chính sách khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp Hoàn cảnh Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, một trật tự thế giới mới được hình thành Chiến tranh đã để lại hậu quả nặng nề, nước Pháp bị thiệt hại nặng nề nhát, hơn 1,4 triệu người chết, thiệt hại vật chất gần 200 tỉ phơ răng Cách mạng tháng Mười Nga thắng lợi (1917) nước Nga Xô viêt ra đời, Quốc tế Cộng sản thành lập (1919) Tình hình đó đã tác động mạnh đến Việt Nam Nguyên nhân mục đích của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai Nguyên nhân: Nước Pháp bị thiệt hại nặng nề trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Mục đích: bù đắp những thiệt hại do chiến tranh gây ra Nội dung Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai được triển khai từ sau Chiến tranh thế giới thứ nhâ't (1919) đến trước khủng hoảng kinh tế (1929-1933) Thực dân Pháp đầu tư với tốc độ nhanh, qui mô lớn vào các ngành kinh tế. Trong vòng 6 năm (1924-1929) sô' vốn đầu tư là 4 tỉ phơ răng + Đầu tư nhiều nhất vào nông nghiệp, chủ yếu là đồn điền cao su, diện tích trồng cao su được mở rộng, nhiều công ti cao su được thành lập + Khai thác mò, chủ yếu là mỏ than, được tư bản Pháp coi trọng. Ngoài than, các cơ sở khai thác thiếc, kẽm, sắt cũng được đầu tư thêm. Pháp còn mở mang một số ngành công nghiệp như dệt, muối, xay xát. + Thương nghiệp, nhất là ngoại thương, có bước phát triển mới, buôn bán nội địa được đẩy mạnh. + Giao tlìâng vận tại được phát triển. Các đô thị được mở rộng. + Ngân hàng Đông Dương nắm quyền chỉ huy các ngành kinh tế, phát hành tiền giấy và cho vay lãi Tăng thêm thuế cũ, đặt thuế mới Kết quả, ngàn sách Đông Dương năm 1930 tăng gấp ba lần năm 1912. Chính sách chính trị, giáo dục, văn hóa của thực dân Pháp về chính trị Bộ máy quân sự, cảnh sát, mật thám, nhà tù được tăng cường Thi hành một số cải cách chính trị - hành chính như đưa thêm người Việt Nam vào các cơ quan ở các thành phô' lớn, lập các Viện Dân biểu Bắc Kì, Trung Kì Văn hóa, giáo dục Hệ thông giáo dục Pháp - Việt được mở rộng gồm: tiểu học, trung học, cao đẳng và đại học • - Các cơ sở xuất bản, in ấn ngày càng nhiều, nhiều tờ báo tiếng Pháp, tiếng Việt ra đời. Nhà cầm quyền Pháp ưu tiên sách báo cổ vũ chủ trương "Pháp - Việt đề huề”. Các trào lưu tư tưởng, khoa học - kĩ thuật, văn hóa nghệ thuật Phương Tây có điều kiện du nhập vào Việt Nam, tạo ra sự chuyển biến mới về nội dung, phương pháp sáng tác Những chuyển biến mới về kinh tế và giai cấp xã hội ở Việt Nam Chuyến biến về kinh tê Trong quá trình đầu tư vốn và mở rộng khai thác thuộc địa thực dân Pháp có đầu tư kĩ thuật và nhân lực; kinh tế của tư bản Pháp ở Đông Dương có bước phát triển mới Cơ câu kinh tế Việt Nam vẫn mất cân đối, sự chuyển biến về kinh tế có tính chất cục bộ còn lại vẫn phổ biến lạc hậu, nghèo nàn phụ thuộc vào kinh tế Pháp. Những chuyển biến về giai cấp xã hội Địa chủ phong kiến, tiếp tục bị phân hóa. Một bộ phận địa chủ nhỏ và vừa tham gia phong trào dân tộc dân chủ chông thực dân và thế lực phản động tay sai Nông dân bị tước đoạt ruộng đất, bị bần cùng hóa không có lôi thoát. Mâu thuẫn giữa nông dân với đế quốc Pháp và phong kiến tay sai phát triển gay gắt. Nông dân là lực lượng cách mạng to lớn của dân tộc. Tiểu tư sản phát triển nhanh về sô' lượng. Họ có tinh thần dân tộc chông thực dân Pháp và tay sai. Đặc biệt, bộ phận học sinh, sinh viên, trí thức là tầng lớp thường nhạy cảm với thời cuộc và tha thiết canh tân đất nước, nên hăng hái đấu tranh vì độc lập tự do của dân tộc Tư san sau chiến tranh trở thành một giai câp, phần đông họ là những người trung gian làm thầu khoán, cung cấp nguyên vật liệu hay hàng hóa... cho tư bản Pháp. Sau khi kiếm được sô' vô'n khá, họ đứng ra kinh doanh riêng và trở thành những nhà tư sản Công nliân Việt Nam ngày càng phát triển. Đến năm 1929 có 22 vạn người. Giai cấp công nhân Việt Nam bị tư sản, đế quô'c thực dân bóc lột nặng nề, có quan hệ gắn bó với nông dân, được thừa hưởng truyền thống yêu nước của dân tộc, sớm chịu ảnh hưởng của trào lưu cách mạng vô sản, nên đã nhanh chóng vươn lên thành một động lực của phong trào dân tộc dân chủ theo khuynh hướng cách mạng tiên tiến của thời đại. II. Phong trào dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1925 Hoạt động của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và một sô' người Việt Nam sông ở nước ngoài Hoạt động cửa Plìan Bội Châu Cách mạng tháng Mười Nga và nước Nga Xô viết đã có ảnh hưởng đến Phan Bội Châu. Trong khi chưa thay đổi được tổ chức và hình thức đâ'u tranh thì tháng 6-1925, Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt và đưa về an trí ở Huê' Hoạt động của Phan Châu Trinh Viết “Thất điều thư" vạch bảy tội đáng chém của Khải Định Tổ chức diễn thuyết, lên án chê' độ quân chủ và quan trường ở Việt Nam Tiếp tục hô hào “Khai dân trí, chân dân khí, hậu dân sinh” Hoạt động của một sô' người Việt Nam sông ở nước ngoài Ở Pháp Chuyển tài liệu, sách báo tiến bộ về nước Thành lập “Hội những người lao động trí óc ở Đông Dương ” (1925) Ở Trung Quốc Lê Hồng Sơn, Hồ Tùng Mậu, Nguyễn Công Viễn thành lập “Tâm tâm xã” Ngày 19-6-1924, Phạm Hồng Thái thực hiện mưu sát toàn quyền Đông Dương Méclanh ở Sa Diện. Vụ mưu sát không thành, Phạm Hồng Thái hi sinh nhưng “Tiếng bom của Phạm Hồng Thái” đã nhóm lại ngọn lửa chiến đâ'u của nhân dân ta Hoạt động của tư sản, tiểu tư sản và công nhân Việt Nam Hoạt động của tư sần Tổ chức tẩy chay tư sản Hoa kiều vận động chỉ mua hàng của người Việt Nam “châ'n hưng nội hóa”, “bài trừ ngoại hóa” Đâu tranh chông độc quyền cảng Sài Gòn, xuâd khẩu gạo tại Nam kì của tư bản Pháp Thành lập Dâng Lập liiến, Đảng này đưa một số khẩu hiệu đòi tự do dân chủ. Khi thực dân Pháp nhượng bộ cho một số quyền lợi thì họ thỏa hiệp Nhóm “Nam Phong” của Phạm Quỳnh cổ vũ thuyết “quân chủ lập hiến”. Nhóm Trung Bắc tân văn của Nguyễn Văn Vĩnh đề cao tư tưởng “trực trị” Hoạt động của tiếu tư sân Thành lập các tổ chức chính trị: Việt Nam Nghĩa đoàn, Hội Phục Việt, Đang Thanh niên Hoạt động sôi nổi dưới các hình thức mít tinh, biểu tình, bãi khóa Ra nhiều tờ báo tiến bộ: + Báo tiếng Pháp: Chuông rè, An Nam trẻ, Người nhà quê + Báo tiêng Việt: Hữu thanh, Tiếng dân, Đông Pháp thời háo, Thực nghiệp dân báo Lập một số nhà xuất bản tiến bộ: Nam Đồng thư xã, Cường học thư xã, Quan hủi tùng thư - Đâu tranh đòi nhà cầm quyền Pháp thả Phan Bội Châu Cuộc truy 'điệu, để tang Phan Châu Trinh Đấu tranh của công nhân Công nhân Sài Gòn - Chợ Lớn lập Công hội Tháng 8-1925, thợ máy Ba Son bãi công ngăn cản chiến hạm của Pháp sang đàn áp phong trào đâu tranh của nhân dân Trung Quốc Sự kiện này đánh dấu bước tiến mới của phong trào công nhân Hoạt động của Nguyễn Ái Quôc Ngày 18-6-1919 Nguyễn Ái Quốc gửi Ban yêu sách của nhân dân An Nam đến Hội nghị Vécxai đòi thừa nhận các quyền tự do, dân chủ, quyền bình đẳng và quyền tự quyết của dân tộc Việt Nam Bản yêu sách không được châp nhận. Vì vậy “muốn được giải phóng các dân tộc chỉ có thể trông cậy vào lực lượng bản thân” Giữa năm 1920, Nguyễn Ái Quốc đọc được Sơ thảo lần thứ nhất những Luận cương về vấn dề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lênin. Luận cương đã giúp Nguyễn Ái Quốc khẳng định con đường giành độc lập và tự do của nhân dân Việt Nam Ngày 25-12-1920, Nguyền Ái Quôc tham gia đại hội lần thứ XVIII của Đảng Xã hội Pháp họp ở Tua. Người bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế Cộng sản Và tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp. Nguyễn Ái Quốc trở thành Đảng viên cộng sản và là một trong những người thành lập Đảng Cộng sản Pháp Năm 1921, Nguyễn Ái Quốc cùng một số người yêu nước Angiêri, Tuynidi, Marốc... thành lập Hội Liên hiệp thuộc địa để tập hợp những người dân thuộc địa sông ở Pháp đâu tranh chông chủ nghĩa thực dân. Cơ quan ngôn luận của Hội là báo Người cùng khổ' do Nguyễn Ái Quốc làm chủ nhiệm kiêm chủ bút. Người còn viết bài cho các báo Nhãn đạo, Đời sống công nhân và tác phẩm nổi tiếng là Ban án chế độ thực dân Pháp Tháng 6-1923, Người sang Liên Xô dự Hội nghị quốc tế nông dân và Đại hội V của Quôc tế Cộng sản Ngày 11-11-1924, Nguyễn Ái Quốc về Quảng Châu trực tiếp tuyên truyền giáo dục lí luận, xây dựng tổ chức cách mạng giải phóng dân tộc CÂU HỎI ĐÁP ÁN Câu hỏi Trắc nghiệm 1. 2. 3. Hãy khoanh tròn chỉ một chữ in hoa trước câu trả lời đúng. Trong nông nghiệp, tự bản Pháp bỏ vốn nhiều nhất vào A. cao su. B. chè. xuất khẩu gạo. D. cà phê. Trong khai mỏ, tư bản Pháp chủ yếu đầu tư khai thác A. sắt. B. than, kẽm. D. thiếc. Bộ phận địa chủ tham gia phong trào dân tộc dân chủ chông thực dân Pháp và thế lực phản động tay sai là A. địa chủ nhỏ. B. địa chủ vừa. c. địa chủ vừa và nhỏ. D. địa chủ vừa và lớn. Lực lượng cách mạng to lớn của dân tộc là A. công nhân. B. tiểu tư sản. c. tư sản. D. nông dân. Lực lượng hăng hái đấu tranh vì độc lập tự do của dân tộc là A. nông dân, học sinh. B. công nhân, trí thức, 6. c. học sinh, sinh viên, trí thức. D. tiểu tư sản. Giai câp sớm chịu ảnh hưởng của trào lưu cách mạng vô sản là B. nông dân. D. địa chủ. B. Phan Châu Trinh. D. Hồ Tùng Mậu. A. công nhân. c. tư sản. Người viết “Thất điều thư” là A. Phan Bội Châu, c. Nguyễn Ái Quốc. 8. Tác giả của Bản án chế độ thực dán Pháp là A. Nguyên Ai Quốc, c. Phạm Hồng Thái. 2. Tự luận Câu 1. Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của Pháp đã tác động đến tình hình kinh tế, giai cấp xã hội Việt Nam như thế nào? Câu 2. Lập niên biểu những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc từ năm 1919 đến năm 1925 theo những nội dung sau: thời gian, nội dung hoạt động, ý nghĩa II. Đáp án Trắc nghiệm 1A, 2B,3C,4D, 5C, 6A, 7B, 8A Tự luận Câu 1. Kinh tế: phần I, mục 3, tiểu mục a. Giai cấp xã hội: phần I, mục 3, tiểu mục b. Câu 2. B. Phan Bội Châu. D. Phan Châu Trinh. Thời gian Nội dung hoạt động Ý nghĩa 18-6-1919 Gửi Bản yêu sách của nhân dân An Nam đến Hội nghị Véc xai Đòn trực diện giáng vào bọn trùm đế quốc, gây tiếng vang lớn Giữa năm 1920 Đọc được Luận cương của Lê- nin Tìm ra con đường cứu nước đúng đắn 25-12-1920 Dự Đại hội của Đảng xã hội Pháp, bỏ phiếu tán thành Quốc tế Cộng sản, tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp, thành lập Hội Liên hiệp thuộc địa, viết báo,sạch Trở thành Đảng viên Cộng sản và là một trong những người thành lập Đảng Cộng sản Pháp Năm 1921 Thành lập Hội Liên hiệp thuộc địa, viết báo, sách Chuẩn bị chính trị tư tưởng cho việc thành lập đảng cộng sản ở Việt Nam. 1923-1924 Dự Hội nghị quốc tế nông dân và Đại hội V của Quốc tê cộng sản 11-11-1924 về Quảng Châu, tuyên truyền giáo dục lí luận xây dựng tổ chức cách mạng Chuẩn bị trực tiếp và chính trị tư tưởng và tổ chức cho việc thành lập Đảng Cộng sản ở Việt Nam.