Giải Lịch Sử lớp 11 Bài 5: Châu phi và khu vực Mĩ Latinh (Từ thế kỷ XIX - đầu thế kỳ XX)
CHÂU PHI VÀ KHU vực MĨ LATINH (ThếkỉXIX-đẦu Thế kỉ XX) HƯỚNG DẪN HỌC Mục tiêu bài học Hiểu và trình bày được : Quá trình xâm lược châu Phi và khu vực Mĩ Latinh của các nước thực dân đế quốc trong thế kì XIX - đầu thế ki XX. Những nét chính về chính sách thống trị cúa chủ nghĩa thực dân ở châu Phi, khu vực Mĩ Latinh thế ki XIX - đầu thế kỉ XX. Phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc tiêu biểu ở châu Phi, khu vực Mĩ Latinh chống chủ nghĩa thực dân đế quốc. Kiến thức cơ bản Mục 1. Châu Phi Vào nửa sau thế kỉ XIX, nhất là sau khi hoàn thành kênh đào Xuy-ê, các nước tư bản phương Tây đua nhau xâm chiếm châu Phi : Anh chiếm Ai Cập, Nam Phi, Tây Ni- giê-ri-a, Xô-ma-li,... ; Pháp chiếm một phẩn Tây Phi, An-giê-ri, Ma-đa-ga-xca, Tuy-ni- di,... ; Đức chiếm Ca-mơ-run, Tô-gô, Tây Nam Phi,... ; Bồ Đào Nha chiếm Mô-dăm-bích, Ăng-gô-la,... Đến đầu thế kỉ XX, việc phân chia châu Phi của các nước đê' quốc đã căn bản hoàn thành. Ách thống trị hà khắc của chủ nghĩa thực dân đối với các dân tộc châu Phi là nguyên nhân cơ bản làm bùng nổ phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở châu Phi. Tiêu biểu trong phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dân châu Phi là cuộc khởi nghĩa Áp-đen Ca-đe ở An-giê-ri kéo dài từ năm 1830 đến nãm 1847 ; phong trào đấu tranh của tầng lớp trí thức và sĩ quan yêu nước ở Ai Cập... Đặc biệt là cuộc kháng chiến của nhân dân Ê-ti-ô-pi-a. Phong trào đấu tranh chống thực dân của nhân dân châu Phi tuy diễn ra sôi nổi, thể hiện tinh thần yêu nước, nhưng do trình độ tổ chức thấp, lực lượng chênh lệch, nên đã bị thực dân phương Tây đàn áp. Cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở châu Phi vẫn tiếp tục phát triển trong thế kỉ XX. Mục 2. Khu vực Mĩ Latinh Ngay từ thế kỉ XVI, XVII, hầu hết các nước Mĩ Latinh đã trở thành thuộc địa của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Sự thống trị của chủ nghĩa thực dân là nguyên nhân dẫn tới cuộc đấu tranh giành độc lập của các dân tộc Mĩ Latinh. Cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Mĩ Latinh diễn ra quyết liệt và nhiều nước giành độc lập ngay từ đầu thế kỉ XIX. Tiêu biểu cho phong trào đấu tranh giành độc lập của các dân tộc ở Mĩ Latinh là cuộc khởi nghĩa năm 1791 ở Ha-i-ti, dưới sự lãnh đạo của Tút-xanh Lu-véc-tuya, dân tới sự ra đời nước Cộng hoà da đen đầu tiên ở Mĩ Latinh. Tiếp đó là cuộc đấu tranh giành độc lập ở Ác-hen-ti-na (1816), Mê-hi-cô và Pê-ru (1821),... Chỉ 2 thập kỉ đầu thế kỉ XIX, với tinh thần đấu tranh quyết liệt, các quốc gia độc lập ở Mĩ Latinh lần lượt hình thành. Đây là thắng lợi to lớn của nhân dân Mĩ Latinh trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân. Sau khi giành được độc lập, nhân dân Mĩ Latinh lại phải tiếp tục đấu tranh chống lại chính sách bành trướng của Mĩ đối với khu vực này. Cách học Quan sát trên bản đổ, xác định vị trí địa lí và tìm hiểu sự phát triển về kinh tế, chính trị của châu Phi, khu vực Mĩ Latinh để hiểu mưu đồ của chủ nghĩa thực dân, đế quốc đối với hai khu vực này (lưu ý khu vực Mĩ Latinh với vị trí của nước Mĩ). — Quan sát Hình 12. Lược đồ thuộc địa của các nước đế quốc ở châu Phi đầu thế kỉ XX và Hình 13. Lược đồ khu vực Mĩ Latinh đầu thế kì XY và nhận xét về tình hình chung của các nước châu Phi, khu vực Mĩ Latinh. - Lập niên biểu và rút ra kết luận (quy mô, tính chất, nguyên nhân thất bại của phong trào) về các cuộc đấu tranh tiêu biểu ở châu Phi, khu vực Mĩ Latinh theo gợi ý sau : Thời gian Phong trào tiéu biểu Hình thức đâ'u tranh Kết quả GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP TRONG SGK Câu 1. Những nét lớn cúa lịch sử châu Phi thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX : Quá trình xâm lược của thực dân châu Âu, đặc biệt là sau khi hoàn thành kênh đào Xuy-ê. Phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc diễn ra quyết liệt. Hạn chế, ý nghĩa của phong trào đấu tranh. Câu 2. Chính sách bành trướng của Mĩ đối với khu vực Mĩ Latinh : Học thuyết Mơn-rô nhằm gạt bỏ ảnh hưởng của thực dân châu Âu. Năm 1889, thành lập tổ chức Liên Mĩ để cột chặt các nước ở khu vực Mĩ Latinh vào Mĩ. Dùng sức mạnh quân sự đế gây chiến tranh với các nước tư bản khác đê’ tranh giành sự ảnh hưởng. Khống chế nền kinh tế các nước Mĩ Latinh bằng cách áp dụng chính sách "cái gây lớn" và "ngoại giao đồng đô la" để tiến tới khống chế về chính trị. Mĩ từng bước biến khu vực Mĩ Latinh thành cái "sân sau" của mình. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP Tự KlỂM tra, đánh giá Câu 1. Hãy khoanh tròn chữ cái trước ý trả lời đúng. Các nước đế quốc hoàn thành việc phân chia châu Phi vào thời gian giữa thế kỉ XIX. c. cuối thê' kỉ XIX. những năm 70 - 80 của thế kỉ XIX. D. đàu thế kỉ XX. Tình hình các nước Mĩ Latinh thê' kỉ XVI - XVII như thê' nào ? Là thuộc địa của thực dân Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Là các quốc gia phong kiến độc lập. đang ở thời kì phát triển. c. Chế độ phong kiến đang trên đà suy yếu, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh. D. Độc lập về chính trị nhưng nền kinh tế bị lệ thuộc chặt vào Mĩ. Nước cộng hoà da đen đầu tiên ra đời ở khu vực Mĩ Latinh là A. Ha-i-ti. c. Mê-hi-cô. B. Ác-hen-ti-na. D. Pê-ru. Điểm nổi bật ở khu vực Mĩ Latinh vào hai thập niên đầu thê' ki XIX là nền thống trị của chủ nghĩa thực dân kiểu cũ bị lật đố dẫn tới sự ra đời cùa các nước cộng hoà tư sản. cách mạng Ha-i-ti thắng lợi gây tiếng vang lớn, cố vũ cho phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc trong khu vực. c. Mĩ rút dần sự ảnh hưởng đối với khu vực Mĩ Latinh. D. Gồm tất cả những ý trên. Mục đích chính của chính sách "cái gây lớn" và "ngoại giao đồng đô la" của Mĩ đối với khu vực Mĩ Latinh là khống chế nền kinh tế của Mĩ Latinh. khống chế nền chính trị của Mĩ Latinh. c. giúp các nước Mĩ Latinh cùng phát triển. D. xuất cảng tư bản để kiếm lời. Câu 2. Lập bảng thống kè các cuộc đấu tranh tiêu biểu ở châu Phi và khu vực Mĩ Latinh theo gợi ý sau : Thòi gian Tên cuộc khởi nghĩa Kết quả, ý nghĩa Câu 3. Dựa vào bảng sô' liệu sau đây, hãy vẽ biểu đồ để so sánh hệ thống thuộc địa giữa các nước đê' quốc ở châu Phi đầu thê' kí XX và giải thích tại sao lại có sự chênh lệch đó. Đê quốc Tỉ lệ diện tích thuộc địa (%) Anh 32 Pháp 28 I-ta-li-a 8 Đức 7,5 Bỉ 7,5 Bổ Đào Nha 6,5 Câu 4. Hãy nêu những nét chính trong phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân của nhãn dân các nước châu Phi. Câu 5. Nêu nhận xét về tình hình châu Phi và khu vực Mĩ Latinh sau khi học xong bài ''Châu Phi và khu vực Mĩ Latinh".