SGK Vật Lí 7 - Bài 10. Nguồn âm
Bài 1 0 NGUỒN ÂM Hàng ngày chúng ta vẫn thường nghe tiếng cười nói vui vẻ, tiếng đàn nhạc du dương, tiếng chim hót líu lo, tiếng ồn ào ngoài đường phố ... Chúng ta sống trong thế giới âm thanh. Vậy em có biết âm thanh (gọi tắt là âm) được tạo ra như thế nào không ? Ị - Nhận biết nguồn âm BI Tất cả chúng ta hãy cùng nhau giừ im lặng và lắng tai nghe. Em hãy nêu những âm mà em nghe được và tìm xem chúng được phát ra từ đâu. Vật phát ra âm gọi là nguồn âm.. EO Em hãy kể tên một sô nguồn âm. Hình 10.1 - Các nguồn âm có chung đặc điểm gì ? Thí nghiệm Một bạn dùng tay kéo căng một sợi dây cao su nhỏ. Dây đứng yên ở vị trí cân bằng. Một bạn khác dùng ngón tay bật sợi dây cao su đổ (hình 10.1). ■ EO Hãy quan sát dây cao su và lắng nghe, rồi mô tả điều mà em nhìn và nghe được. Hình 10.2 Kết luận Khi phát ra âm, các vật đều . . . . . Hình 10.4 29 Sau khi gõ vào thành cốc thuỷ tinh mỏng ta nghe được âm (hình 10.2). EJ Vật nào phát ra âm ? Vật đó có rung động không ? Nhận biết điều đó bằng cách nào ? Sự rung động (chuyển động) qua lại vị trí cân bằng của dây cao su, thành cốc, mặt trông v.v... gọi là dao động. Dùng búa cao su gõ nhẹ vào một nhánh âm thoa và lắng nghe âm do âm thoa phát ra (hình 10.3). ESI Âm thoa có dao động không ? Hãy tìm cách kiểm tra xem khi phát ra âm thì âm thoa có dao động không. Ill - Vận dụng ED Em có thể làm cho một số vật như tờ giấy, lá chuối... phát ra âm được không ? Ei Hãy tim hiếu xem bộ phận nào dao động phát ra âm trong hai nhạc cụ mà em biết. EQ Nếu em thổi vào miệng một lọ nhỏ, cột không khí Uong lọ sẽ dao động và phát ra âm. Hãy tìm cách kiểm Ua xem có đúng khi đó cột khí dao động không. EO Hãy làm một nhạc cụ (đàn ống nghiệm) theo chỉ dẫn dưới đây : Đổ nước vào bảy ông nghiệm giống nhau đến các mực nước khác nhau (hình 10.4). Dùng thìa gõ nhẹ lần lượt vào từng ông nghiệm sẽ nghe được các âm trầm, bổng khác nhau. Bộ phận nào dao động phát ra âm ? Ong nào phát ra âm trâm nhât, ông nào phát ra âm bổng nhất ? 5-VẬTƠ7-A - Lần lượt thổi mạnh vào miệng các ông nghiệm cũng sẽ nghe được các âm trầm, bổng khác nhau (hình 10.5). Cái gì dao động phát ra âm ? Ống nào phát ra âm tram nhất, ông nào phát ra âm bổng nhất ? <■ Các vật phát ra âm đều dao động. Có thể em chưa biết Khi ta thổi sáo, cột khí trong ống sáo dao động phát ra âm. Âm phát ra cao, thấp tuỳ theo .khoảng cách từ miệng sáo đến lồ mở mà ngón tay vừa nhấc lên. Có thể thay các ông nghiệm ở hình 10.4 bằng các bát hoặc chai cùng loại và điều chỉnh mực nước trong ông nghiệm, bát hoặc chai đê khi gõ vào chúng, âm phát ra gần đúng các nốt nhạc “đồ, rê, mi, pha, son, la, si”. Đặt ngón tay vào sát ngoài cổ họng và kêu “aaa...”. Em cảm thấy như thế nào ở đầu ngón tay ? Hình 10.5 5 -VẬTLÍ7-B Đó là vì khi chúng ta nói, không khí từ phối đi lên khí quản, qua thanh quản đủ mạnh và nhanh làm cho các dây âm thanh dao động (hình 10.6). Dao động này tạo ra ám.