Soạn Văn 6: Ẩn dụ

ẨN DỤ
KIẾN THỨC Cơ BẢN
An dụ là tên gọi sự vật, hiện tượng này hằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương dồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
Có bốn kiều ẩn dụ thường gặp là:
Ẩn dụ hình thức.
An dụ cách thức.
Ân dụ phẩm chất.
Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.
HƯỚNG DẪN TÌM HlỂU CÂU HỎI PHAN bài học
Ân dụ là gì?
Trong khố’ thơ
Anil đội viền nhìn Bác Càng nhìn lại càng thương Người cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nầm.
(Minh Huệ)
Cụm từ người cha dùng để chỉ Bác Hồ.
Có thể ví như vậy là vì: Sự chăm sóc của Bác đối với anh đội viên và mọi người giống như sự chăm sóc của người cha đốì với các con của mình.
Cách nói như vậy rất giống với phép so sánh về sự tương đồng. Nhưng khác với phép so sánh ở chỗ - trong so sánh có dùng từ để so sánh: như, giống như... còn ở phép ẩn dụ không có từ so sánh và sự vắng mặt của một vế —> Phép ẩn dụ còn gọi là so sánh ngầm.
Các kiểu ẩn dụ
Về thăm nhà Bác làng sen
Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng.
(Nguyễn Đức Mậu)
Thắp, lửa hồng: Dùng để chỉ hoa râm bụt ở nhà Bác có màu hồng giống như ngọn lửa. Nhưng đó còn là ngọn lửa toả sáng từ con người Bác, cuộc đời Bác. -> Ân dụ phẩm chất
Chao ôi trông con sông, vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiềm bao dứt quãng
(Nguyễn Tuân)
+ Nắng giòn tan dùng để chỉ niềm vui được gặp lại sông Đà.
+ Giòn tan thường để chỉ âm thanh - trong ví dụ trên được dùng để diễn tả tâm trạng —» Ấn dụ chuyển đổi cảm giác
Một số kiểu tương đồng để tạo phép ẩn dụ:
Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
(Tục ngữ)
(tương đồng về phẩm chất)
Nặng lòng xưa giọt mưa đau
Mát lòng nay trận mưa mau quê nhà.
(Tố Hữu)
(Ân dụ về chuyển đổi cảm giác)
HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP
Câu 1. So sánh dặc điểm và tác dụng của ba cách diễn đạt. Cách 1:
Bác Hồ mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm.
Cách 2:
Bác Hồ như người cha Đốt lửa cho anh nằm.
Cách 3:
Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm.
+ Cách 1 dùng cách nói bình thường, cách 2 dùng phép so sánh, cách 3 dùng phép ẩn dụ.
+ Cách 1 gợi được hình ảnh mái tóc bạc, nhưng lại không nêu được hình tượng người cha. Cách 2 tạo được hình tượng người cha nhưng lại rơi mất mái tóc bạc. Cách 3 là hay nhất ý nghĩa biểu tượng cao, vừa tạo dựng được cả hai.
Câu 2. Tìm ẩn dụ trong những ví dụ dưới đây. Nêu lên nét tương đồng giữa các sự vật, hiện tượng được so sánh ngầm với nhau.
Án quả nhớ kẻ trồng cây.
(Tục ngữ)
Ăn quả tương đồng với sự hưởng thụ thành quả, trồng cây tương đồng với sự tạo ra thành quả
Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
(Tục ngữ)
Mực tương đồng với sự tối tăm, cái xâu, cái dở. Đèn tương đồng với sự tốt đẹp sáng sủa, cái hay, cái tốt.
Thuyền ơi có nhớ bến chăng
Bến thỉ một dạ khăng khăng đợi thuyền.
(Ca dao)
Thuyền luôn di chuyển đi ngược về xuôi tương đồng với hình ảnh người con trai nay đây mai đó. Bến luôn đứng yên một chỗ, tương đồng với hình ảnh người con gái ở nhà chờ đợi.
Lấy quan hệ giữa thuyền và bến - để nói hộ sự đợi chờ của người con gái đối với người yêu đi xa.
Ngày ngày Mặt Trời đi qua trên lăng
Thấy một Mặt Trời trong lăng rất đỏ.
(Viễn Phương)
Mặt trời thiên nhiên xua tan đêm tốì đem lại ánh sáng, sự sống cho muôn loại tương đồng với hình ảnh Bác Hồ đem lại ánh sáng của độc lập tự do, xua tan bóng đêm nô lệ.
Câu 3. Tìm những ẩn dụ chuyển đổi cảm giác trong câu văn, câu thơ và nêu lên tác dụng của những ẩn dụ đó.
Buổi sáng, mọi người đổ ra đường. Ai cũng muốn ngẩng lên cho thấy mùi hồi chảy qua mặt.
(Tô Hoài)
Mùi hồi chín, là cảm nhận bằng khứư giác (hương thơm của trái cây).
Chảy qua mặt, cảm nhận bằng thị giác (có thể nhìn thấy) -> Ân dụ chuyển đổi cảm giác.
Tác dụng: diễn tả mùi thơm lan toả nhiều đến mức có thể nhìn thấy được.
Cha lại dắt con đi trên cát mịn Ảnh nắng chảy đầy vai.
(Hoàng Trung Thông)
Thường thì ánh nắng được cảm nhận bằng thị giác: vàng óng, vàng tươi, vàng, vàng nhạt.
Ánh nắng trong câu thơ “chảy dầy vai”, ánh nắng chảy thành dòng có thể cảm nhận bằng xúc giác. Câu thơ vì vậy mà gợi hình, gợi cảm hơn.
Ngoài thềm rơi chiếc lá đa Tiếng red rất mỏng như là rơi nghiêng
(Trần Đăng Khoa)
Tiếng rơi là âm thanh thường được cảm nhận bằng thính giác.
Tiếng rơi trong câu thơ lại được diễn tả rơi -mỏng và nghiêng, như vậy tiếng rơi ở đây được cảm nhận bằng thị giác.
Phép ẩn dụ có tác dụng diễn tả âm thanh của chiếc lá rơi rất khẽ, rất nhẹ, qua âm thanh mà biết được cách rơi và độ dày mỏng của lá thì đó là một sáng tạo độc đáo của nhà thơ.
Em thấy cả trời sao
Xuyên qua từng kẽ lá Em thấy can mưa rào Ướt tiếng cười của bố.
(Phan Thế cải)
Trời sao trạng thái tĩnh, Xuyên qua từng kẽ lá trạng thái động, sự chuyển động trong cảm nhận của thị giác.
Thấy cơn mưa là cảm nhận bằng thị giác, tiếng cười cảm nhận bằng thính giác, Ướt tiếng cười NÌia. bằng thị giác, vừa thính giác và xúc giác.
Tác dụng: thể hiện sự ngộ nghĩnh, hồn nhiên của trẻ thơ.