Giải Lịch Sử 11 Bài 10: Liên Xô xây dựng chủ nghĩa xã hội (1921 - 1941)
BÀ110 LIÊN XÔ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA XÃ HỘI (1921 - 1941) NỘI DUNG Cơ BẦN CỦA BÀI HỌC SINH CẦN NAM vũng Chính sách kỉnh tế mới và công cuộc khôi phục kinh tế (1921 -1925) Chính sách kinh tếmới Hoàn cảnh lịch sử: Sau 7 năm chiến tranh liên miên, nền kinh tế quốc dân bị tằn phá nghiêm trọng. Tình hình chính trị không ổn định. Các lực lượng phản cách mạng điên cuồng chống phá gây bạo loạn ở nhiều nơi. Chính sách cộng sản thời chiến đã lạc hậu kìm hãm nền kinh tế, khiến nhân dân bất bình. Nước Nga Xô Viết lâm vào khủng hoảng. Tháng 3/1921 Đảng Bônsêvích quyết định thực hiện chính sách mới do Lênin đề xướng. Nội dung: Trong nông nghiệp ban hành thuế nông nghiệp. Trong công nghiệp: Nhà nước khôi phục công nghiệp nặng, tư nhân . hóa những xí nghiệp dưới 20 công nhân. Khuyến khích nước ngoài đầu tư vào nước Nga. => Thực chất là chuyển nền kinh tế do nhà nưốc độc quyền sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần do nhà nước nhà kiểm soát. Tác dụng - ý nghĩa Thúc đẩy kinh tê quốc dân chuyến biến rõ rệt, giúp nhân dân Xô Viêt vượt qua khó khăn, hoàn thành khôi phục kinh tế. Là bài học đôi với công của xây dựng cảnh một sô nước xã hội chủ nghĩa. Liên Bang Xô Viết thành lập Tháng 12/1922 Đại hội Xô Viết toàn Nga thành lập Liên Bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết (Liên Xô) Gồm 4 nưốc cộng hòa —> 1940 có thêm 11 nước. Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô (1925 - 1941) Những kê'hoạch 5 năm đầu tiên và thành tựu Trong công nghiệp: thực hiện công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa. Sau công cuộc khôi phục kinh tế Liên Xô những là một nước nông nghiệp lạc hậu. Kinh tế quan sự bị bao vây, kĩ thuật, thiết bị lệ thuộc nước ngoài => Đảng cộng sản đề ra nhiệm vụ công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa. Mục đích: Đức Liên Xô trở thành một nước công nghiệp có những ngàn công nghiệp chủ chốt. Biện pháp: . + Ưu tiên phát triển công nghiệp nặng. + Có mục tiêu cụ thể cho từng kế hoạch dài hạn (1928 - 1932) và (1933 - 1937). Kết quả: Năm 1937 sản lượng công nghiệp chiến 77,4% tổng sản phẩm quốc dân. + Trong nông nghiệp: Tiên tập thể hóa nông nghiệp, đưa 91 nông hộ với 90% diện tích đất canh tác vào nền nông nghiệp tập thể hóa. Văn hóa - giáo dục: Thanh toán nạn mù chữ, phát triển mạng lưới giáo due phổ thông, phổ cập, tiểủ học trong cả nước, phổ cập trung học cơ sở ở thành phô' * Xã hội: cơ cấu giai cấp thay đổi xã hội chỉ còn 2 giai câ'p lao động là công nhân, nông dân và trí thức xã hội. Từ 1937 Liên Xô tiếp tục thực hiện kế hoạch 5 năm lần ba, sang ổ - 1941 Đức tấn công Liên Xô, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội bị gián đoạn. Quan hệ ngoại giao với Liên Xô Liên Xô đã từng bước xác lập quan hệ ngoại giao với một sô' nước láng giềng châu Á, Châu Âu. Từng bước phá vỡ chính sách bao vây cấm vận, cồ lập kinh tê' ngoại giao của các nước đê' quốc. + Năm 1925: Liên Xô đã thiết lập qụan hệ ngoại giao với 20 nước. + Năm 1933 đặt quan hệ ngoại giao với Mĩ. II. CÂU HỎI LUYỆN TẬP VÀ GỢl ý trả lời câu hỏi sách giáo khoa Câu hỏi và bài tập luyện tập TRẮC NGHIỆM Câu 1. Hãy khoanh tròn vào chữ in hoa trước câu trả lời đúng. Nưốc Nga Xô Viết bước vào thời kì hoà bình xây dựng đất nưốc vào thời gian nào? A. Năm 1917 B. Năm 1918 - Năm 1920 D. Năm 1921 • Khi bưởc vào thời kì xây dựng đất nước, nước Nga Xô Viết gặp khó khăn như thê' nào? Nền kinh tế bị tàn phá nghiêm trọng Tình hình chính trị không ổn định Các lực lượng phản cách mạng điên-cuồng chông phá ở nhiều nơi, gầy náo loạn D. Cả A, B, c Trong bô'i cảnh đó, Đảng Bôn sêvich đã có biện pháp gì để giải quyết khó khăn? Kêu gọi nhân dân tích cực sản xuất, phát triển lực lượng quân sự Đàm phán với bọn phản động c. Thực hiện chính sách kinh tế mới do Lênin khởi xướng D. Nhờ sự giúp đỡ của các nước đế quốc Chính sách kinh tế mới của Lênin khơi xướng được Đảng Bônsêvich thực hiện vào thời gian nào? * A. Tháng 10/1917 B. Tháng 1/1921 c. Tháng 2/1921 D. Tháng 3/1921 Trong nông nghiệp chính sách kinh tê mới được thể hiện như thê nào? Thay đổi chế độ trưng thu lương thực bằng thu thuế lương thực Thuế lương thực nộp bầy hiện vật c. Nộp đủ thuế nông dân toàn quyền sử dụng sô" lương thực thừa D. Cả A, B, c Trong kinh tế, nhà nước Xô Viết không nắm những ngành nào sau đây? A. Công nghiệp B. Du lịch c. Giao thông vận tải D. Ngân hàng Các xí nghiệp của Xô Viết đã có sự thay đổi gì? Chuyển sang chế độ tự hoạch toán kinh tế, cải tiến chế độ tiền lương, nâng cao năng suất lao động Đóng cửa, thực hiện chính sách bao cấp Liên kết với tư bản nưóc ngoài Trông chờ vào sự bao cấp, kế hoạch của nhà nưốc Trong thương nghiệp những biện pháp nào không phải của chính sách kinh tế mới? Nhà nước độc quyền nắm mọi hoạt động thương mại Tư nhân được tự do buôn bán, trao đổi hàng hoá c. Mở lại các chợ, khôi phục, đẩy mạnh mốì liên hệ nông thôn và thành phô' D. Phát hành đồng rút mới thay thế đồng tiền cũ. Với việc thực hiện chính sách kinh tế mới kinh tế quốc dân nước Nga Xô Viết có sự thay đổi gì không? Ạ. Kinh tế quốc dân không có .sự thay đổi B. Kinh tế quôc dân khủng hoảng hơn trước c. Kinh tế quốc dân có sự chuyển biến rõ rệt. Việc thực hiện chính sách kinh tế mới cho thấy vai trò của kinh tế nhà nưổc như thế nào? • • Thả nổi nền kinh tế cho tư nhân Nhà nưởc nắm độc quyền về mọi mật nền kinh tế nhiều thành phần c. Tư bản trong nưốc lũng đoạn chi phôi nền kinh tê D. Kinh tế nước Nga Xô Viết phụ thuộc vào kinh tế tư bản nước ngoài B. Tự LUẬN Nội dung và tác động của chính sách kinh tế mới đôì vổi kinh tế nước Nga? Hoàn cảnh; tác động của Liên bang Xô Viết thành lập? Nêu những thành tựu trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô? Gợi ý trả lời các câu hỏi trong SGK Câu 1. Nội dung và tác động của chính, sách hình tế mới đối vdi nền kinh tế nước Nga Tháng 3/1921, Đảng Bônsêvich Nga quyết nịnh thực hiện chính sách kinh tế mối do V. I. Lênin đề xướng. Chính sách kinh tê mới bao gồm các nội dung chủ yếu sau đây: Trong nông nghiệp thay thế chế độ trưng thu lương thực bằng thu thuê lương thực. Thuê lương thực nộp. bằng hiện vật. Sau khi nộp đủ thuế đã quy đinh từ trước mùa gieo hạt, nông dân toàn quyền sử dụng số lương thực dư thừa và được tự do bán ra thị trường. Trong công nghiêp, Nhà nước tập trung khôi phục công nghiệp nặng, cho phép tư nhân được thuê hoặc xây dựng những xí nghiệp loại nhỏ (dưới 20 công nhân), khuyên khích tư bản nừớc ngoài đầu tư, kinh doanh ở Nga. Nhà nước năm các ngành kinh tê chủ chôt như công nghiệp, giao thông vận tải. ngân hàng, ngoại thương. Nhà nưổc chân chỉnh việc tổ chức, quản lý sản xuất công nghiệp. Phần lớn các xí nghiệp chuyển sang,chế độ tự hạch toán kinh tế, cải tiến chế độ tiền lương nhằm nâng cao năng suất lao động. Trong lĩnh vực thương nghiệp và tiền tệ, tư nhân được tự do buôn bán trao đối, mở lại các chợ, khôi phục và đẩy mạnh mối liên hệ giữa thành thị và nông thôn. Năm 1924. Nhà nước phát hành dồng rúp mới thay cho các loại tiền cũ. Bằng việc thực hiện Chính sách kinh tế mối, sau một thời gian ngắn, nên kinh tê quốc dân nước Nga Xô Viết đã có những chuyển biến rõ rệt. Vối việc thực hiện Chính sách kinh tế mới nhân dân Xô Viết đã vượt qua được những khó khăn to lởn về kinh tế, chính trị và hoàn thành công cuộc khôi phục kinh tế. Câu 2. Hoàn cảnh, tác động của Liên bang Xô Viết thành lập Hoàn cảnh: + Liên Xô đã đánh tan thù trong giặc ngoài, thực hiện chính sách kinh tế mới thắng lợi. + Các nưởc dề quốc bị đánh bại song vẫn chưa chịu từ bỏ chính sách thù địch chia rẽ Liên Xô. + Liên Xô bắt tay vào xây dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện bị bao vây, không có sự giúp đỡ bên ngoài, do đó đòi hỏi các dân tộc trên lãnh thổ Xô Viết phải liên minh chặt chẽ với nhau nhằm tảng cường sức mạnh về mọi mặt. + Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của V.I. Lênin. Đại hội lần thứ nhâ"t các Xô Viết toàn Liên bang diễn ra cuối tháng 12/1922 đã tuyên bô" thành lập Liên b'ang công hoà xã hội chủ nghĩa Xô Viết (gọi tắt là Liên Xô), gồm 4 nưốc cộng hoà Xô Viết đầu tiên là Nga, Ucraina, Bêlôrútxia và Ngoại Cápcadơ.(1) -TóỊ N ., cố sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế, về dân sô" và diện tích giữa các nưổc cộng hoà, nhưng tư tưởng chỉ đạo cơ bả«L của V.I. Lênin trong việc thành lập Liên Xô là sự bình đẳng về mọi mặt và quyền tự quyết của các dân tộc, sự giúp đỡ lẫn nhau và mục tiêu chung là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Câu 3. Nêu những thành tựu trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô Sau khi hoàn thành công cuộc khôi phục kinh tế, nhân dân Liên Xô bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội với nhiệm vụ trọng tâm là công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa. Liên Xô thực hiện nhiệm vụ công nghiệp hóa theo đường lôi ưu tiên phát triển công nghiệp nặng; công nghiệp chế tạo máy móc và nông cụ, công nghiệp năng lượng (điện, than, dầu mỏ...), công nghiệp khai khoáng, công nghiệp quốc phòng... Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1928 - 1932) và kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1933 - 1937) đều được hoàn thành trước thời hạn. Qua hai kế hoạch 5 năm công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, đưa Liên Xô từ một nước công nghiệp lạc hậu trở thành một cưòng quốc côíig nghiệp xã hội chủ nghĩa. Năm 1937, sản lượng công nghiệp chiếm 77,4% tổng sản phẩm quốc dân. Trong công nghiệp, công cuộc tập thể hoá nòng nghiệp đã đưa 91% sô' hộ nông nghiệp vói trên 90% diện tích canh tác _vào nền công nghiệp tập thể hoá, có quy mô sản xuất lớn và cơ sỏ vật chất - kĩ thuật cơ giới hoá. Về văn hoá - giáo dục, Liên Xô đã thanh toán nạn mũ chữ, xây dựng hệ thống giáo dục thống nhất, hoàn thành phổ cập giáo dục Tiểu học trong cả nước và thực hiện phổ cập giáo dục Trung học cơ sơ ở các thành phôi ; Các giai cấp bóc lột bị xoá bỏ, chỉ còn lại 2 giai cấp lao động là công nhân, nông dân tập thể và tầng lớp trí thức mới xã hội chủ nghĩa. Từ năm 1937, nhân dân Liên Xô tiếp tục thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ ba. Cóng cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ồ Liên Xô trong những năm 1925 - 1941 vẫn đạt được những thành tựu to lổn, tạo nên những biến đổỉ về nhiều mặt, có lợi cho nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang hùng mạnh để bảo vệ Tổ quốc. Câu 4. Liên Xô đã đạt được những thành tựu gì trong quan hệ ngoại giao Chính quyền Xô Viết đã từng bước xác lặp quan hệ ngoại giao vối một số nước làng giềng ở châu Á và châu Âu. Liên Xô đã kiên trì và bền bỉ đấu tranh trong quan hệ quốc tế, từng bưổc phá vỡ chính sách bao vây, cô lập về kinh tế vậ ngoại giao của các nưóc đế quôc. Trong vòng 4 năm (1922 - 1925, các cường quốc tư bản: Đức, Anh, Italia, Pháp, Nhật Bản lần lượt công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với Liên Xô. Đầu nặm 1925, Liên Xô đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với trên 20 quốc gia. Năm 1933, Mĩ - cường'quốc tư bản đứng đầu thế giới đã công nhận và thiết lập vối quán hệ ngoại giao vối Liên Xô. Đó là thắng lợi to lổn của nền ngoại giao Xô Viết, khẳng định uy tín ngày càng cao của Liên Xô trên trường quốc tế. Câu 5. Những biêh đổi về mọi mặt của Liên Xô sau hai kế hoạch 5 năm đầu tiên (Xem thành tựu trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liện Xô và quan hệ đôì ngoại)