Giải Lịch Sử lớp 6 Bài 20: Từ sau Trưng Vương đến trước Lý Nam Đế (Giữa thế kỉ I - Giữa thế kỉ VI) (tiếp theo)
20. T1j, SAl) truNc vương ĐẾN trước lý nam đê (CiỮA ĩkế kỉ I - qiỮA ĩhÊ kỉ VI) (Tiếp ĩhEo) A. HƯỚNG DẪN HỌC Mục tiêu bài học Biết giải thích nguyên nhân và ghi nhớ được nét khái quát về tình hình phân hoá xã hội ở nước ta thời kì bị phong kiến phương Bắc đô hộ. Hiểu được vì sao bên cạnh chính sách vơ vét bóc lột tàn bạo về kinh tế đối với dân ta, bọn đô hộ ngày càng thi hành triệt để chính sách đồng hoá dân ta từ tiếng nói, chữ viết đến nghệ thuật và nếp sống để từ đó giải thích được vì sao tổ tiên ta lại kiên trì đấu tranh và thắng lợi trong việc gìn giữ tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật nếp sống của dân tộc. Biết trình bày nguyên nhân, diễn biến và ý nghĩa cuộc khởi nghĩa Bà Triệu năm 248. Giáo dục lòng tự hào dân tộc ở khía cạnh văn hoá - nghệ thuật; lòng biết ơn và tự hào về Bà Triệu. Phương pháp xem các sơ đồ và tranh ảnh lịch sử. Kiên thức cơ bản Những biến chuyển về xã hội và văn hoá nước ta ở các thế kỉ I -VI Xã hội Âu Lạc trước khi bị bọn phong kiến phương Bắc đô hộ đã có sự phân hoá, bước đầu hình thành các giai tầng xã hội : vua - quý tộc, nông dân công xã và nô tì. Đó là một xã hội có tinh thần đoàn kết, tương trợ trong các làng, xã. Từ khi bị đô hộ, xã hội ngày càng phân hoá sâu sắc, người Hán ngày càng giàu có và nắm mọi quyền lực : quan lại - địa chủ ; một số ít quý tộc Việt trở thành hào trưởng, còn đại đa số vẫn là nông dân công xã, một số ít trở thành nông dân lệ thuộc, cuối cùng là nô tì. Tại các quận, chính quyền đổ hộ mở một số trường dạy tiếng Hán. Cùng với việc dạy học, Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo và những luật lệ, phong tục của-người Hán cũng du nhập vào nước ta. Trong các làng xã, nhân dân ta vẫn sử dụng tiếng nói, chữ viết, nếp sống và phong tục của tổ tiên. Qua nhiều thế kỉ tiếp xúc và giao dịch, nhân dân ta đã học được chữ Hán nhưng vận dụng theo cách đọc của mình. Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248) Bà Triệu (Triệu Thị Trinh) quê ở huyện Quan Yên - quận Cửu Chân (nay là huyện Yên Định - Thanh Hoá). Năm 19 tuổi, bà đã cùng anh trai tập hợp nhiều nghĩa sĩ trên đỉnh núi Nưa mài gươm, luyện võ chuẩn bị khởi nghĩa. Năm 248, cuộc khởi nghĩa bùng nổ. Từ căn cứ Phú Điền (Hậu Lộc - Thanh Hoá), nghĩa quân đánh phá các thành của nhà Ngô ở Cửu Chân rồi nhanh chóng lan rộng ra khắp Giao Châu. Nhà Ngô sai Lục Dận đem 6000 quân sang đàn áp, Bà Triệu hi sinh trên núi Tùng (Phú Điền - Hậu Lộc - Thanh Hoá). Cách học Mục 1 : Quan sát sơ đồ ở trang 55 SGK để tìm hiểu chuyển biến về xã hội Âu Lạc trước và sau khi bị phong kiến phương Bắc đô hộ. Để hiểu vì sao có sự chuyển biến về xã hội, hãy tìm hiểu ở những điểm cụ thể sau : + Sau thất bại của An Dương Vương năm 179 TCN, nước ta chịu ách đô hộ của thế lực nào ?... Ai nắm mọi quyền lực và tăng cường cướp đoạt ruộng đất trở thành tầng lớp quan lại đô hộ và địa chủ ? + Vì sao một số quý tộc Âu Lạc trở thành hào truởng ? + Vì sao từ khi bị đô hộ, tầng lớp nông dân công xã lại chuyển biến thành hai bộ phận... Đọc SGK để nhận biết những biểu hiện cụ thể của chuyển biến về văn hoá : + Từ khi bị đô hộ, tại các quận xuất hiện loại trường mới dạy cái gì ? + Cùng với việc dạy tiếng Hán còn có những yếu tố văn hoá mới nào du nhập vào nước ta ? Suy nghĩ về mục đích của nhà Hán khi tiến hành những việc làm trên. Vì sao trong các làng xã, nhân dân ta vẫn sử dụng tiếng nói, chữ viết, nếp sống và phong tục của tổ tiên ? Để trả lời câu hỏi trên, hãy suy nghĩ ở những điểm dưới đây : + Tầng lớp nào mới đủ điều kiện đến học ở các trường dạy tiếng Hán do bọn đô hộ mở ? + Tầng lớp lao động không đến học ở các trường dạy tiếng Hán do bọn đô hộ mở ? Vì sao ? + Tiếng nói, chữ viết, phong tục, tập quán... của người Âu Lạc không thể bị tiêu diệt. Vì sao ? Mục 2 : Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248) Đọc 4 dòng đầu của mục 4 SGK để tìm hiểu nguyên nhân dẫn tới cuộc khởi nghĩa. Ghi nhớ nét khái quát về tiểu sử Bà Triệu. Đọc phần in nghiêng để hiểu ý chí đánh đuổi bọn đô hộ của Bà. Ghi nhớ nét diễn biến chính của cuộc khởi nghĩa : thời gian, địa điểm, phạm vi cuộc khởi nghĩa, nơi Bà Triệu hi sinh. Tìm hiểu ý nghĩa cuộc khởi nghĩa. Khái niệm -Du nhập : nhập từ nước ngoài một yếu tố, hiện tượng văn hoá nào đó. -Luật lệ : pháp luật vằ những điều đã thành lệ mà mọi người trong xã hội phải theo. — Nông dân công xã : những người làm việc trong đồn điền (địa chủ, lãnh chúa) bao gồm nông dân, thợ thủ công. 81 -Nông dân lệ thuộc : nông dân cày cấy ruộng đồn điền của nhà nước, bị trói buộc vào đồn điền. Kiếp sống khổ cực hơn nông dân công xã. 6. ĐHTLS6-A B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP TRỒNG SGK Quan sát sơ đồ, nhận xét về sự chuyển biến xã hội ở nước ta : Chính sách cai trị và bóc lột, đặc biệt là cướp đoạt ruộng đất vô cùng tàn bạo của bọn đô hộ đã đẩy nhân dân ta vào cảnh khốn cùng. Xã hội bị phân hoá giàu nghèo ngày càng sâu sắc. Tầng lớp nghèo khổ ngày càng đông đảo. Một số quý tộc cũ của Âu Lạc trở thành hào trưởng tuy có cuộc sống khá giả nhưng vẫn có tinh thần dân tộc, là lực lượng quan trọng trong cuộc đấu tranh giành lại độc lập dân tộc. Việc chính quyền đô hộ mở một số trường học ở nước ta nhằm : đồng hoá dân ta về mọi mặt, vĩnh viễn xâm chiếm nước ta. Người Việt vẫn giữ được phong tục, tập quán và tiếng nói của tổ tiên vì : Nhân dân lao động không có điều kiện theo học ở các trường dạy tiếng Hán do bọn đô hộ mở... -Tiếng nói, chữ viết, phong tục, tập quán... của người Âu Lạc đã được hình thành từ lâu đời, đậm đà bản sắc riêng, có sức sống mãnh liệt không thể bị tiêu diệt. Lời tâu của Tiết Tổng nói lên rằng : Chính sách cai trị của bọn phong kiến phương Bắc là vô cùng tàn bạo, nhân dân không thể chịu được phải nổi dậy chống lại... Ý chí đấu tranh giành lại độc lập của nhân dân ta... Qua câu nói của Bà Triệu, chứng tỏ : Bà là người căm thù sâu sắc quân Ngô xâm lược, có ý chí quyết tâm đấu tranh giành lại độc lập cho dân tộc. Nhận xét về cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu : là một cuộc nổi dậy lớn, tiêu biểu cho ý chí, tinh thần bất khuất, đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân ta. Những nét mới về vãn hoá nước ta trong các thế kỉ I - VI: Xuất hiện các trường học dạy chữ Hán. Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo được truyền bá. . Phong tục, tập quán của người Hán được du nhập. Diễn biến cuộc khởi nghĩa Bà Triệu : Nãm 248, cuộc khởi nghĩa bùng nổ. 82 Từ cãn cứ Phú Điền, nghĩa quân nhanh chóng đánh chiếm các thành của bọn đô hộ ở quận cửu Chân rồi từ đó đánh rộng ra khắp Giao Châu. Sử nhà Ngô chép : "Năm 248, toàn thể Giao Châu đều chấn động". Nhà Ngô cử Lục Dận đem 6000 quân sang đàn áp. Bà Triệu hi sinh trên núi Tùng (Phú Điền - Hậu Lộc - Thanh Hoá). 6. ĐHTLS6-B c. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP Tự KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ Câu 1. Hãy khoanh tròn chữ in hoa trước ý trả lời đúng. Thời kì bị đô hộ, nông dân công xã bị phân hoá thành hai tầng lớp : nông dân công xã và nông dân lệ thuộc. ba tầng lớp : nông dân công xã - nông dân lệ thuộc và nô tì. c. hai tầng lớp : nông dân công xã và nô tì. D. hai tầng lớp : nông dân lệ thuộc và nô tì. Nghĩa quân của Bà Triệu đánh phá thành ấp của quan lại nhà Ngô ở A. quận Giao Chỉ. B. quận Cửu Chân. c. quận Nhật Nam. D. khắp Giao Châu. Câu 2. Vì sao ở thời Bắc thuộc, tuy bọn đô hộ ra sức thực hiện chính sách đồng hoá triệt để về mọi mặt, nhưng nhân dân ta vẫn giữ gìn được tiếng nói, chữ viết và phong tục, tập quán của tổ tiên ? Câu 3. Hãy phân tích 4 câu ca sau : "Ru con con ngủ cho lành, Để mẹ gánh nước rửa bành con voi. Muốn coi lên núi mà coi, Coi Bà Triệu tướng cưỡi voi đánh cồng."