SGK Ngữ Văn 7 - Thành ngữ
THÀNH NGỮ I - THẾ NÀO LÀ THÀNH NGỮ ? Nhận xét về cấu tạo của cụm từ lên thác xuống ghềnh trong câu ca dao sau : Nước non lận đận một mình, Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay. Có thể thay một vài từ trong cụm từ này bằng những từ khác được không ? Có thê’ chêm xen một vài từ khác vào cụm từ được không ? Có thể thay đổi vị trí của các từ trong cụm từ được không ? Từ nhận xét trên, em rút ra được kết luận gì về đặc điểm cấu tạo của cụm từ lên thác xuống ghềnh ? a) Cụm từ lên thác xuống ghềnh có nghĩa là gì ? Tại sao lại nói lên thác xuống ghềnh ? b) Nhanh như chớp có nghĩa là gì ? Tại sao lại nói nhanh như chớp ? Ghi nhớ Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh. Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh,... Chú ý'. Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số ít thành ngữ vẫn có thê’ có những biến đổi nhất định. Chẳng hạn, thành ngữ đứng núi này trông núi nọ có thê’ có những biến thê’ như đứng núi này trông núi khác, đứng núi nọ trống núi kia,... II - SỬ DỤNG THÀNH NGỮ Xác định vai trò ngữ pháp của thành ngữ trong các câu sau : Thân em vừa trắng lại vừa tròn Bẩy nổi ba chìm với nước non. (Hồ Xuân Hương) Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt ỉủa tối đèn có dứa nào đêh bắt nạt thì em chạy sang... (Tô Hoài) Em hãy phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong hai câu trên. Ghi nhớ Thành ngữ có thể làm ch ủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm ph ụ ngữ dong cụm danh từ, cụm động từ,... Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biêu cảm cao. Ill - LUYỆN TẬP Tìm và giải thích nghĩa của các thành ngữ trong những câu sau đây : Đến ngày lễ .Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì. (Bánh chưng, bánh giầy) Một hôm, có người hàngrượu tên là Lí Thông đi qua đó. Thâỳ Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng : "Người này khoẻ như voi. Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu". Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đêh mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời. (Thạch Sanh) Chốc đà mười mấy năm trời, Còn ra khi đã da mồi tóc sương. (Truyện Kiều) Kê’ vắn tắt các truyền thuyết và ngụ ngôn tương ứng đê’ thấy rõ lai lịch của các thành ngữ con Rồng cháu Tiên, ếch ngồi đáy giếng, thầy bói xem voi. Điền thêm yếu tô" đê’ thành ngữ được trọn vẹn : Lời ... tiếng nói Một năng hãi ... Ngày lành tháng... No cơm ấm ... Bách ... bách thắng Sinh ...lập nghiệp Hãy sưu tầm thêm ít nhất mười thành ngữ chưa được giới thiệu trong sách giáo khoa và giải nghĩa các thành ngữ ấy.